Muốn làm tốt các bài toán về cân nặng, học sinh tiểu học trước hết phải thuộc bảng đo đơn vị khối lượng và hiểu cách đổi giữa các đơn vị. Nắm chắc phần này, các em sẽ đổi từ kg sang g, từ tấn sang tạ, hoặc từ đơn vị nhỏ lên đơn vị lớn một cách nhanh và ít sai sót.

Bảng gồm những đơn vị nào, đổi ra sao, nhớ thế nào cho lâu? Bài viết dưới đây tóm tắt phần kiến thức cốt lõi, chia sẻ mẹo học và đưa ra các bài tập có đáp án để bạn luyện tập.

Bảng Đo Đơn Vị Khối Lượng Là Gì?

Đó là bảng liệt kê các đơn vị đo khối lượng theo thứ tự từ lớn đến bé. Nhờ bảng đo đơn vị khối lượng này, người học thấy được mối liên hệ giữa các đơn vị để đổi số đo khi làm toán hoặc khi dùng trong đời sống.

Khối lượng cho biết một vật chứa bao nhiêu vật chất. Ở tiểu học, các em làm quen với tấn, tạ, yến, kilôgam, hectôgam, đềcagam và gam.

Chẳng hạn, xe tải thường được tính theo tấn, bao gạo tính theo kilôgam, còn cây bút chỉ nặng vài gam.

Bảng Đầy Đủ Bảy Đơn Vị

Chương trình toán tiểu học sử dụng bảy đơn vị sau:
 

Thứ tự từ lớn xuống nhỏ: tấn → tạ → yến → kilôgam → hectôgam → đềcagam → gam.

Hai đơn vị đứng cạnh nhau luôn hơn kém nhau 10 lần. Vì từ kg xuống g phải đi qua hectôgam và đềcagam (ba bậc) nên 1 kg = 1.000 g.

Mối Liên Hệ Giữa Các Đơn Vị

Thay vì học vẹt tên từng đơn vị, hãy hiểu cách chúng liên quan với nhau.

1 tấn = 10 tạ, 1 tạ = 10 yến, 1 yến = 10 kg. Từ kg trở xuống: 1 kg = 10 hg, 1 hg = 10 dag, 1 dag = 10 g.

Hai chuỗi cần nhớ:

1 tấn = 10 tạ = 100 yến = 1.000 kg

1 kg = 10 hg = 100 dag = 1.000 g

Đây là cơ sở để đổi đơn vị, so sánh số đo và giải toán có lời văn.

Bảng khối lượng

Cách Đổi Đơn Vị Khối Lượng

Đổi đơn vị là viết lại số đo bằng đơn vị khác nhưng khối lượng vật vẫn không đổi. Em cần xác định đơn vị đang có, đơn vị muốn đổi sang và hai đơn vị cách nhau mấy bậc.

Từ Đơn Vị Lớn Sang Đơn Vị Bé

Đổi sang đơn vị bé liền kề thì nhân với 10; cách nhiều bậc thì mỗi bậc nhân thêm 10.

Ví dụ 1: 5 tạ = ? kg. Do 1 tạ = 100 kg nên 5 tạ = 5 × 100 = 500 kg.

Ví dụ 2: 3 kg = ? g. Do 1 kg = 1.000 g nên 3 kg = 3 × 1.000 = 3.000 g.

Số thập phân làm tương tự: 2,5 kg = 2,5 × 1.000 = 2.500 g.

Như vậy, đổi sang đơn vị bé hơn thì con số lớn lên.

Từ Đơn Vị Bé Sang Đơn Vị Lớn

Đổi sang đơn vị lớn liền kề thì chia cho 10; cách nhiều bậc thì mỗi bậc chia thêm 10.

Ví dụ 1: 700 kg = ? tạ. Do 1 tạ = 100 kg nên 700 : 100 = 7 tạ.

Ví dụ 2: 4.500 g = ? kg. Do 1 kg = 1.000 g nên 4.500 : 1.000 = 4,5 kg.

Đổi sang đơn vị lớn hơn thì con số nhỏ đi; các em chú ý đặt dấu phẩy đúng chỗ khi phép chia không tròn.

Khi Hai Đơn Vị Cách Nhau Nhiều Bậc

Hãy đếm số bậc giữa hai đơn vị rồi nhân hoặc chia cho 10 lặp lại bấy nhiêu lần (tức 100, 1.000...).

Ví dụ: 2 tấn = ? kg. Đi từ tấn xuống kg qua tạ, yến nên có ba bậc, 1 tấn = 1.000 kg. Vậy 2 tấn = 2 × 1.000 = 2.000 kg.

Ví dụ: 6.000 g = ? kg. Từ g lên kg cũng ba bậc nên chia cho 1.000: 6.000 : 1.000 = 6 kg.

So Sánh Hai Số Đo

Cách dễ nhất là đưa cả hai về cùng một đơn vị rồi so sánh.

Ví dụ: 3 kg và 2.800 g. Đổi 3 kg = 3.000 g; 3.000 g > 2.800 g nên 3 kg > 2.800 g. Nếu đổi 2.800 g = 2,8 kg rồi so với 3 kg thì kết quả vẫn thế.

Với học sinh tiểu học, nên ưu tiên cách đổi về cùng đơn vị để tránh nhầm.

Đơn vị khối lượng

Mẹo Nhớ bảng đo đơn vị 

Muốn nhớ lâu, hãy đọc to, chép lại nhiều lần và làm bài đều đặn. Đừng cố nhớ rời rạc từng phép đổi mà hãy nắm quy tắc chung.

Thuộc Thứ Tự Trước Tiên

Học thuộc: tấn, tạ, yến, kilôgam, hectôgam, đềcagam, gam. Có thể đọc theo nhịp vài lần, sau đó che tài liệu và tự viết lại để xem mình có thiếu hay đảo chỗ đơn vị nào không.

Thuộc thứ tự rồi, các em sẽ biết ngay phải đi theo chiều nào và qua mấy bậc.

Nhớ Quy Tắc “Nhân 10, Chia 10”

Hai đơn vị liền nhau hơn kém 10 lần. Đi xuống đơn vị nhỏ hơn: nhân 10 mỗi bậc. Đi lên đơn vị lớn hơn: chia 10 mỗi bậc.

Ví dụ: 8 yến = 8 × 10 = 80 kg (một bậc). 8 kg = 8 × 1.000 = 8.000 g (ba bậc).

Nên làm với số tròn trước, hiểu bản chất rồi mới chuyển sang số thập phân.

Gắn Với Đồ Vật Quen Thuộc

Bao gạo thì tính bằng kg, gói đường nhỏ tính bằng g, hàng hóa vận chuyển số lượng lớn tính bằng tấn.

Khi đi chợ hoặc giúp gia đình cân thực phẩm, các em có thể thử đổi qua lại giữa g và kg. Áp dụng vào thực tế giúp hiểu rõ và nhớ lâu hơn.

Bài Tập Có Đáp Án

Nên luyện từ bài đổi đơn vị đơn giản đến so sánh và toán đố. Dưới đây là các bài kèm lời giải để tự kiểm tra.

Bài 1: Đổi Đơn Vị

a) 4 tấn = ... kg

b) 7 tạ = ... kg

c) 9 kg = ... g

d) 3.500 g = ... kg

Lời giải:

a) 4 × 1.000 = 4.000 kg

b) 7 × 100 = 700 kg

c) 9 × 1.000 = 9.000 g

d) 3.500 : 1.000 = 3,5 kg

Bài 2: Điền Dấu >, <, =

a) 5 kg ... 4.800 g

b) 2 tấn ... 20 tạ

c) 6 yến ... 65 kg

Lời giải:

a) 5 kg = 5.000 g > 4.800 g, điền >.

b) 2 tấn = 20 tạ, điền =.

c) 6 yến = 60 kg < 65 kg, điền <.

Bài 3: Tính Với Số Đo

a) 2 kg + 500 g = ... g

b) 5 tạ − 200 kg = ... kg

c) 3 kg × 4 = ... g

Lời giải:

a) 2 kg = 2.000 g; 2.000 + 500 = 2.500 g.

b) 5 tạ = 500 kg; 500 − 200 = 300 kg.

c) 3 kg × 4 = 12 kg = 12.000 g.

Bài 4: Toán Có Lời Văn

Cửa hàng có 250 kg gạo. Sáng bán 75 kg, chiều bán 68 kg. Hỏi còn lại bao nhiêu kg gạo?

Lời giải:

Số gạo đã bán: 75 + 68 = 143 (kg).

Số gạo còn lại: 250 − 143 = 107 (kg).

Đáp số: 107 kg.

Bài 5: Nâng Cao

Một xe tải chở 2 tấn hàng, giao 350 kg ở điểm thứ nhất và 450 kg ở điểm thứ hai. Xe còn lại bao nhiêu kg hàng?

Lời giải:

Đổi 2 tấn = 2.000 kg.

Hàng đã giao: 350 + 450 = 800 (kg).

Hàng còn lại: 2.000 − 800 = 1.200 (kg).

Đáp số: 1.200 kg.

Học sinh tiểu học thực hành 

Câu Hỏi Thường Gặp

Bảng đo đơn vị Có Những Đơn Vị Nào?

Gồm tấn, tạ, yến, kilôgam, hectôgam, đềcagam và gam, xếp từ lớn đến bé.

Hai Đơn Vị Đứng Cạnh Nhau Hơn Kém Nhau Mấy Lần?

10 lần. Đổi sang đơn vị bé hơn thì nhân 10, đổi sang đơn vị lớn hơn thì chia 10.

1 Tấn Bằng Bao Nhiêu Kilôgam?

1 tấn = 1.000 kg. Đây là hệ thức quan trọng cần thuộc khi đổi từ tấn sang kg

1 Kilôgam Bằng Bao Nhiêu Gam?

1 kg = 1.000 g. Vì vậy đổi kg sang g thì nhân 1.000, đổi g sang kg thì chia 1.000.

Làm Sao Để Đổi Đơn Vị Không Bị Nhầm?

Hãy viết bảng đo đơn vị khối lượng theo thứ tự, xác định đơn vị đầu và đơn vị cần đổi, đếm số bậc giữa hai đơn vị rồi chọn nhân hay chia. Cuối cùng, xem lại kết quả có hợp lý không.

Nắm vững bảng đo đơn vị khối lượng giúp học sinh đổi đơn vị, so sánh số đo và giải toán chính xác hơn. Chỉ cần thuộc thứ tự, hiểu quy tắc nhân hoặc chia 10 theo từng bậc và luyện tập đều đặn, việc đổi khối lượng sẽ trở nên dễ dàng.

Phụ huynh có thể cho con bắt đầu từ các phép đổi cơ bản, rồi tăng dần độ khó với toán có lời văn và tình huống đời thường. Kết hợp ghi nhớ, thực hành và vận dụng sẽ giúp trẻ hiểu sâu và tự tin hơn khi học toán.